Các sông băng ở vùng Hindu Kush–Himalaya đang mất khối lượng nhanh hơn khoảng 65% so với một thập niên trước, theo một báo cáo mới về rủi ro khí hậu và sinh kế tại khu vực thường được gọi là “tháp nước của châu Á”.

Reuters dẫn báo cáo do Systemiq công bố, cảnh báo sự thay đổi có thể làm dòng chảy tăng mạnh trong giai đoạn đầu rồi suy giảm khi lượng băng dự trữ co lại. Hàng trăm triệu người phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào các lưu vực bắt nguồn từ Himalaya.

Con số 65% mô tả sự tăng tốc của tốc độ mất khối lượng, không có nghĩa 65% tổng lượng băng đã biến mất. Việc phân biệt hai cách hiểu này rất quan trọng khi đọc các tiêu đề về khí hậu.

“Đỉnh nước” là gì

Băng tan hiện bổ sung nước cho nhiều con sông lớn. Khi nhiệt độ tăng, lượng nước từ băng có thể tăng trong một thời gian. Nhưng đến một điểm—thường được gọi là “peak water” hay đỉnh nước—phần băng còn lại không đủ để duy trì dòng bổ sung đó, khiến dòng chảy mùa khô có thể giảm.

Báo cáo cho rằng nhiều lưu vực có thể tiến gần mốc này vào giữa thế kỷ. Thời điểm cụ thể khác nhau theo lưu vực, độ cao, lượng tuyết, mưa gió mùa và kịch bản phát thải.

Rủi ro không chỉ là thiếu nước. Băng tan và băng hà rút lui có thể làm các hồ băng mở rộng hoặc trở nên bất ổn, tăng nguy cơ lũ quét do hồ băng vỡ. Reuters cho biết riêng tại Ấn Độ, báo cáo xác định 56 hồ băng ở mức rủi ro rất cao.

Tác động không đồng đều

Hệ thống sông bắt nguồn từ Himalaya phục vụ nước uống, nông nghiệp, thủy điện và công nghiệp ở nhiều quốc gia. Nhưng tác động không giống nhau ở mọi nơi. Khu vực phụ thuộc mạnh vào dòng chảy mùa khô có thể dễ tổn thương hơn; nơi có hồ chứa, hệ thống dự báo và quản lý nước tốt hơn có thêm khả năng thích ứng.

Các tác giả đề xuất đầu tư vào quan trắc, cảnh báo sớm, bảo vệ lưu vực và hạ tầng có thể chịu được biến động lớn hơn. Họ cũng nhấn mạnh hợp tác xuyên biên giới, vì nhiều con sông đi qua hơn một quốc gia.

Climate Home News lưu ý khoảng trống dữ liệu vẫn là trở ngại lớn trong việc đánh giá rủi ro Himalaya. Địa hình hiểm trở khiến đo đạc trực tiếp khó khăn; nhiều ước tính phải kết hợp ảnh vệ tinh, mô hình và mạng lưới trạm không đồng đều.

Cần đọc báo cáo với mức độ thận trọng nào

Đây là báo cáo tổng hợp định hướng chính sách, không phải một phép đo đơn lẻ áp dụng giống nhau cho toàn bộ dãy núi. Các con số khu vực có độ bất định và không thay thế đánh giá theo từng lưu vực.

Dù vậy, xu hướng chính—sông băng giảm khối lượng trong bối cảnh nhiệt độ tăng—phù hợp với nhiều nghiên cứu trước đây. Giá trị của báo cáo nằm ở việc nối dữ liệu khí hậu với rủi ro kinh tế, nguồn nước và lựa chọn thích ứng.

Đối với độc giả, kết luận quan trọng không phải một mốc “tận thế” cụ thể, mà là cửa sổ chuẩn bị đang hẹp lại: cảnh báo lũ hồ băng, kế hoạch hồ chứa, dùng nước nông nghiệp và chia sẻ dữ liệu cần được cải thiện trước khi dòng chảy thay đổi mạnh hơn.

#biến đổi khí hậu
Tác giả

Về người viết

Cộng đồng

Bình luận

Người dùngĐang kiểm tra phiên đăng nhập…

Cuộn đến đây để tải thảo luận.