DNA cacao trong gốm 900 năm tuổi ở Etowah hé lộ mạng lưới trao đổi xa xưa ở Georgia

Không có nghĩa người Etowah ăn chocolate theo cách ngày nay

Từ việc phát hiện DNA cacao đến hình dung một ly chocolate nóng hiện đại là một bước nhảy quá xa. Nghiên cứu không xác định được chính xác cacao đã được chế biến dưới dạng nào, được pha với nguyên liệu gì, hay lượng tiêu thụ ra sao.

Các tác giả chỉ cho rằng cacao đã hiện diện trong bối cảnh khảo cổ gắn với hoạt động ăn uống cộng đồng. Trong các xã hội Trung và Nam Mỹ trước thời châu Âu, cacao từng được sử dụng theo nhiều cách khác nhau, trong đó có đồ uống và nghi lễ. Nhưng không nên mặc định cách sử dụng ở Etowah giống hệt các truyền thống đó.

Điểm chắc chắn hơn là câu hỏi về đường đi của cacao. Vì cây này cần khí hậu nhiệt đới, nó không thể được trồng tại Georgia. Nhóm nghiên cứu nêu khả năng cacao đến Etowah thông qua các mạng lưới vận chuyển hàng hóa, con người và ý tưởng kéo dài qua nhiều vùng của châu Mỹ. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho phép xác định cacao đến từ khu vực nào hoặc đi theo tuyến nào.

Một thành phố bản địa lớn trước thời thuộc địa

Theo Georgia Department of Natural Resources, Etowah Indian Mounds State Historic Site ngày nay bảo tồn một khu vực khoảng 54 acre với sáu gò đất, quảng trường, dấu tích làng, các hố lấy đất và hào phòng thủ. Nơi đây từng có hàng nghìn cư dân trong giai đoạn khoảng năm 1000–1550 và được xem là một trong những địa điểm văn hóa Mississippian còn nguyên vẹn nhất ở vùng Đông Nam Hoa Kỳ.

Nghiên cứu mới đặc biệt chú ý đến niên đại của các mảnh gốm: chúng có từ thế kỷ 11–12, tức trước thời kỳ Etowah đạt đỉnh ảnh hưởng vào khoảng thế kỷ 14. Nếu cacao đã xuất hiện trong những bữa tiệc cộng đồng ở giai đoạn hình thành ban đầu, nó có thể cung cấp thêm một mảnh ghép về cách các cộng đồng tại Etowah xây dựng quan hệ xã hội và tiếp cận những vật phẩm hiếm từ xa.

Một kết quả thú vị nhưng vẫn có giới hạn

Làm việc với DNA cổ luôn có nguy cơ nhiễm từ vật liệu hiện đại. Các mảnh gốm Etowah từng được rửa, lưu trong túi giấy, hộp và sau đó chuyển sang túi nhựa trước khi được lấy mẫu nhiều thập niên sau khai quật. Nhóm nghiên cứu thảo luận trực tiếp nguy cơ này và sử dụng mẫu đối chứng cùng các dấu hiệu phân mảnh DNA để đánh giá kết quả.

Hai mẫu cho tín hiệu cacao rõ hơn, trong khi mẫu thứ ba không vượt ngưỡng xác nhận. Vì vậy, nghiên cứu cung cấp bằng chứng mới đáng chú ý nhưng chưa đủ để dựng lại toàn bộ mạng lưới thương mại hoặc khẳng định cacao phổ biến rộng khắp thế giới Mississippian.

Chính điểm chưa biết đó làm phát hiện trở nên đáng chú ý. Một sản phẩm nhiệt đới xuất hiện trong cặn gốm ở Georgia gần một thiên niên kỷ trước cho thấy lịch sử trao đổi giữa các cộng đồng bản địa Bắc Mỹ có thể phức tạp hơn những gì từng được suy đoán từ hiện vật thông thường. Nhóm tác giả cho rằng các địa điểm khác ở miền Đông Hoa Kỳ, nơi trước đây từng phát hiện dấu chỉ hóa học tương tự, nay có thể đáng được kiểm tra lại bằng kỹ thuật DNA cổ.

Với độc giả Georgia, câu chuyện cũng có một khía cạnh rất gần: Etowah không phải một địa danh xa xôi trong sách giáo khoa mà là khu di tích lịch sử nằm ở Bartow County, gần Cartersville. Những mảnh gốm cũ từ nơi này đang góp phần mở lại một câu hỏi lớn hơn về các tuyến kết nối xuyên lục địa của châu Mỹ trước khi người châu Âu đặt chân đến.