Việt Nam đặt cược vào các tập đoàn tư nhân lớn để thúc đẩy tăng trưởng

Việt Nam đang trao vai trò lớn hơn cho các tập đoàn tư nhân trong chiến lược tăng trưởng, từ hạ tầng, công nghệ đến sản xuất. Hướng đi này có thể giúp huy động vốn và đẩy nhanh dự án, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới về cạnh tranh, minh bạch và kiểm soát rủi ro tập trung.

Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động và ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Khu vực tư nhân được kỳ vọng tăng trưởng bình quân 10–12% mỗi năm, đóng góp 55–58% GDP và tạo việc làm cho khoảng 84–85% lực lượng lao động.

Một ví dụ nổi bật là tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội–Quảng Ninh do VinSpeed, công ty thuộc Vingroup, làm chủ đầu tư. Cổng Thông tin Chính phủ cho biết dự án dài 120,2 km, có vốn hơn 5,6 tỷ USD, dự kiến vận hành thương mại năm 2028 và rút thời gian đi lại xuống khoảng 23 phút.

Việc một doanh nghiệp tư nhân trong nước đảm nhiệm dự án hạ tầng quy mô lớn đánh dấu sự dịch chuyển so với mô hình lâu nay, khi nhiều công trình chiến lược chủ yếu dựa vào doanh nghiệp nhà nước hoặc vốn đầu tư nước ngoài. Financial Times ngày 10 tháng 8 mô tả chính sách này như nỗ lực xây dựng các “nhà vô địch quốc gia” có quy mô đủ lớn để cạnh tranh quốc tế.

Các tập đoàn như Vingroup, THACO, Hòa Phát và FPT có lợi thế về vốn, quản trị, công nghệ và khả năng triển khai nhanh. Nếu cơ chế lựa chọn dự án minh bạch, khu vực tư nhân có thể giảm áp lực cho ngân sách, tăng tốc hạ tầng và mở rộng năng lực sản xuất nội địa.

Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy mô hình tập đoàn lớn cũng có rủi ro. Ưu đãi không gắn với hiệu quả có thể làm méo cạnh tranh, dồn tín dụng và đất đai vào một số doanh nghiệp, hoặc tạo quan hệ quá gần giữa chính sách và lợi ích kinh doanh. Những dự án vay nợ lớn còn có thể truyền rủi ro sang hệ thống tài chính nếu doanh thu không đạt kế hoạch.

Nghị quyết 68 đồng thời yêu cầu cải cách thủ tục, bảo vệ quyền tài sản, hạn chế thanh tra chồng chéo và tạo môi trường bình đẳng. Đây là những điều kiện then chốt để chính sách hỗ trợ không biến thành đặc quyền.

Trong những năm tới, thước đo quan trọng không chỉ là số tập đoàn lớn được hình thành mà còn là năng suất, đổi mới, tỷ lệ nội địa hóa, khả năng xuất khẩu và mức độ cạnh tranh trên thị trường. Việc công khai tiêu chí chọn nhà đầu tư, nghĩa vụ tài chính và tiến độ dự án sẽ quyết định liệu chiến lược mới có tạo ra tăng trưởng bền vững hay không.