Một nghiên cứu mới đưa ra lời giải thích sinh học khả dĩ cho tình trạng nhiều phụ nữ mang thai mô tả là “não thai kỳ” — những lúc khó tập trung hoặc dễ quên hơn bình thường. Kết quả cho thấy nồng độ estrogen cao kéo dài có thể tác động lên một đường dẫn thần kinh liên quan trí nhớ, nhưng phần mạnh nhất của bằng chứng hiện vẫn đến từ thí nghiệm trên chuột.

Nhóm nghiên cứu tạo mô hình hormone ở chuột để mô phỏng mức estrogen cao trong thai kỳ. Họ quan sát thấy các con vật tạm thời làm kém hơn trong một số bài kiểm tra trí nhớ, trong khi không xuất hiện thay đổi tương tự về tâm trạng.

Tín hiệu từ vùng dưới đồi đến hồi hải mã

Theo nghiên cứu, estrogen cao làm tăng hoạt động của một nhóm tế bào thần kinh sử dụng chất dẫn truyền GABA trong vùng dưới đồi. Hoạt động này sau đó làm giảm tín hiệu ở hồi hải mã, vùng não quan trọng đối với việc hình thành và truy xuất ký ức.

Khi các nhà khoa học tắt đường dẫn này trong mô hình động vật, khả năng làm bài kiểm tra trí nhớ được cải thiện. Ngược lại, kích hoạt đường dẫn có thể tạo ra suy giảm ngay cả khi mức estrogen không tăng cao. Chuỗi thử nghiệm đó giúp củng cố giả thuyết về cơ chế, thay vì chỉ ghi nhận hai hiện tượng xảy ra cùng lúc.

Tuy nhiên, một cơ chế được chứng minh ở chuột không tự động đồng nghĩa nó vận hành giống hệt ở người. Cấu trúc não có nhiều điểm tương đồng, nhưng thai kỳ, hormone và trải nghiệm nhận thức của con người phức tạp hơn nhiều.

Dữ liệu ở người cho thấy liên hệ, chưa chứng minh nhân quả

Nhóm nghiên cứu cũng kiểm tra trí nhớ ở 70 phụ nữ, gồm người không mang thai và người ở các giai đoạn khác nhau của thai kỳ. Kết quả cho thấy mức suy giảm rõ hơn ở giai đoạn cuối thai kỳ và có tương quan với nồng độ estrogen.

Phần dữ liệu này phù hợp với giả thuyết rút ra từ thí nghiệm động vật. Nhưng các nhà nghiên cứu không thể can thiệp trực tiếp vào đường dẫn thần kinh của phụ nữ mang thai, nên chưa thể nói estrogen đã gây ra thay đổi thông qua đúng mạch não được mô tả ở chuột.

Nói cách khác, nghiên cứu đã nối được hai mảnh ghép: cơ chế nhân quả trong mô hình động vật và một mối liên hệ ở người. Nó chưa phải là bằng chứng hoàn chỉnh rằng mọi trường hợp hay quên trong thai kỳ đều do cơ chế này.

Không phải dấu hiệu giảm trí thông minh

“Não thai kỳ” không phải chẩn đoán cho thấy trí thông minh suy giảm. Những thay đổi được nghiên cứu liên quan đến một số nhiệm vụ ghi nhớ và có tính tạm thời. Giấc ngủ bị gián đoạn, căng thẳng, đau nhức và khối lượng việc phải ghi nhớ trong thai kỳ cũng có thể góp phần tạo cảm giác đầu óc chậm hơn.

Kết quả mới cũng không phải lý do để tự điều chỉnh hormone, dùng thuốc hay thực phẩm bổ sung. Estrogen đóng vai trò thiết yếu trong thai kỳ, còn việc can thiệp vào các đường dẫn thần kinh chỉ được thực hiện trong điều kiện nghiên cứu trên động vật.

Khi nào nên trao đổi với bác sĩ

Quên một cuộc hẹn hoặc khó tìm từ ngữ đôi lúc có thể xảy ra trong thai kỳ. Nhưng nếu thay đổi nhận thức đến đột ngột, nặng lên nhanh, đi kèm đau đầu dữ dội, rối loạn thị giác, yếu liệt, mất định hướng hoặc ảnh hưởng khả năng sinh hoạt, người bệnh nên được đánh giá y khoa.

Giá trị trước mắt của nghiên cứu là giúp xem trải nghiệm hay quên khi mang thai như một hiện tượng có thể đo lường và khảo sát bằng sinh học thần kinh. Để biến phát hiện thành hướng điều trị an toàn, cần thêm nghiên cứu ở người, theo dõi qua nhiều giai đoạn thai kỳ và đánh giá xem thay đổi kéo dài bao lâu sau sinh.

Tác giả

Về người viết

Cộng đồng

Bình luận

Người dùngĐang kiểm tra phiên đăng nhập…

Cuộn đến đây để tải thảo luận.