Thẩm phán liên bang chặn sắc lệnh mới hạn chế quyền công dân khi sinh tại Mỹ

Một thẩm phán liên bang tại Maryland ngày 2/9 đã ban hành lệnh sơ bộ ngăn chính quyền Tổng thống Donald Trump thi hành sắc lệnh mới nhằm thu hẹp quyền công dân khi sinh, trong lúc vụ kiện tiếp tục được xét xử.

Phán quyết do Thẩm phán Deborah L. Boardman của Tòa Địa hạt Liên bang Maryland đưa ra trong vụ CASA Inc. v. Trump. Văn bản 35 trang áp dụng trên toàn quốc đối với nhóm trẻ em mà các nguyên đơn đại diện và ngăn các cơ quan liên bang thực thi phần bị kiện của sắc lệnh ngày 6/8.

Đây là diễn biến mới so với giai đoạn giữa tháng 8, khi các tổ chức dân quyền mới yêu cầu tòa chặn chính sách. Lần này tòa đã ra lệnh sơ bộ, tạo sự bảo vệ tạm thời trong khi vụ kiện đi tiếp. Lệnh này không phải là phán quyết cuối cùng khép lại mọi tranh chấp về chính sách.

Trọng tâm vụ án là Tu chính án 14, quy định người sinh tại Hoa Kỳ và thuộc thẩm quyền tài phán của nước này là công dân. Chính quyền lập luận sắc lệnh mới chỉ xử lý các ngoại lệ và tình huống như “du lịch sinh con” hoặc con của những người bị coi là “kẻ thù ngoại quốc”. Các nguyên đơn cho rằng cách viết của sắc lệnh quá rộng và sẽ khiến một số trẻ sinh trên đất Mỹ bị từ chối quốc tịch.

Trong phán quyết, bà Boardman dựa nhiều vào quyết định Trump v. Barbara của Tối cao Pháp viện năm 2026. Quyết định đó khẳng định trẻ sinh tại Hoa Kỳ, kể cả khi cha mẹ hiện diện bất hợp pháp hoặc tạm thời, đáp ứng các điều kiện của điều khoản về quốc tịch khi sinh.

“Tối cao Pháp viện đã nói rõ” là ý chính xuyên suốt lập luận của tòa Maryland: một sắc lệnh hành pháp không thể đảo ngược cách giải thích hiến pháp mà tòa cao nhất đã xác lập. Bà Boardman bác cách chính quyền đọc hẹp phán quyết Barbara và kết luận các nguyên đơn có khả năng thắng trên nội dung chính.

Theo Associated Press, chính quyền cho rằng chưa có hướng dẫn thi hành cuối cùng nên yêu cầu chặn là quá sớm. Tòa không đồng ý, vì chính sắc lệnh đã tạo ra sự bất định và nguy cơ mất quyền công dân đối với trẻ em thuộc nhóm nguyên đơn.

Tác động thực tế trước mắt là các cơ quan liên bang không được dùng sắc lệnh mới để từ chối công nhận quốc tịch của nhóm trẻ em được lệnh tòa bảo vệ. Cha mẹ vẫn nên giữ đầy đủ giấy khai sinh, hồ sơ di trú và thông báo của cơ quan liên bang; phán quyết này không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp.