Tối cao Pháp viện Mỹ xem xét phí luật sư trong vụ giam giữ di trú

Hoàn cảnh của Kevin Montoya Palacios

Theo Reuters, Montoya Palacios là công nhân xây dựng 30 tuổi, đến Hoa Kỳ từ El Salvador năm 2016. Năm 2023, ông được cấp biện pháp bảo vệ khỏi bị đưa về nước theo Công ước Chống Tra tấn.

Ông bị Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) bắt giữ trong một buổi trình diện thường lệ vào tháng 12. Sau khi bị chuyển qua nhiều cơ sở ở các tiểu bang khác nhau, ông được thả đầu tháng 2 khi một thẩm phán liên bang kết luận việc giam giữ là trái luật.

Luật sư của ông sau đó xin gần 9.000 USD tiền phí và chi phí theo EAJA. Một thẩm phán liên bang tại Baltimore bác yêu cầu; Tòa Phúc thẩm Khu vực 4 giữ nguyên quyết định vào tháng 3. Montoya Palacios đưa vấn đề lên Tối cao Pháp viện.

Hồ sơ Tối cao Pháp viện xác nhận đơn xin xét xử được nộp ngày 20/4 và được chấp thuận ngày 29/6.

Phán quyết có thể tác động ra sao?

Nếu Tòa đứng về phía Montoya Palacios, những người thắng một số vụ habeas liên quan giam giữ di trú có thể yêu cầu tòa xem xét phí luật sư theo EAJA. Khả năng thu hồi phí có thể giúp các luật sư nhận những vụ việc đòi hỏi nhiều giờ làm nhưng thân chủ không đủ khả năng trả.

Tuy nhiên, phán quyết thuận lợi sẽ không tự động buộc chính phủ trả phí trong mọi vụ. Tòa cấp dưới vẫn phải xét liệu người yêu cầu có phải bên thắng kiện, mức phí có hợp lý hay không, và lập trường của chính phủ có được “substantially justified” theo luật hay không.

Ngược lại, nếu Tòa đồng ý với cách hiểu của Khu vực 4, EAJA sẽ không áp dụng cho loại đơn habeas này, dù người bị giam đã thắng yêu cầu trả tự do. Khi đó, chi phí đại diện pháp lý có thể tiếp tục do luật sư, tổ chức hỗ trợ hoặc thân chủ tự gánh.

Vụ án cũng không yêu cầu Tối cao Pháp viện quyết định toàn bộ chính sách giam giữ di trú, tình trạng di trú của mọi đương sự hay mức phí cụ thể cho từng vụ. Phạm vi trọng tâm là cách hiểu cụm từ “civil action” trong EAJA.

Điều người có vụ di trú nên biết

Vụ Montoya Palacios chưa tạo ra quyền mới và chưa thay đổi ngay quy định hiện hành. Người đang bị giam hoặc gia đình cần tư vấn riêng từ luật sư di trú có kinh nghiệm về habeas; không nên trì hoãn một thời hạn pháp lý để chờ phán quyết.

Phí luật sư theo EAJA, nếu có, cũng khác với việc luật sư nhận đại diện miễn phí hoặc tính phí theo thỏa thuận với thân chủ. Một yêu cầu EAJA thường chỉ phát sinh sau diễn biến tố tụng cụ thể và phải đáp ứng điều kiện của luật.

Tối cao Pháp viện chưa công bố ngày tranh luận miệng trong hồ sơ này. Các bước tiếp theo trước mắt là nộp bản tranh luận của hai bên và các bản ý kiến hỗ trợ, sau đó Tòa mới xếp lịch xét xử và ra phán quyết.